જેનું કોઈ નથી હોતું તેની માટે ઈશ્વર કોઈને કોઈ મોકલી જ આપે છે. લાગણીસભર વાર્તા…

અમારા પાડોશમાં રહેતી જલ્પા, પ્રેગ્નન્ટ હોઈ, તેને રેગ્યુલરચેકઅપ માટે ડોક્ટર અનીષાબેનની એપોઈન્ટમેન્ટ લીધી હતી. પણ, આજે તેના પતિને કોઈ કામ આવી ગયું તેથી તેની સાથે આવનાર કોઈ ન હોવાથી એણે મને પૂછ્યું, “આન્ટી, તમે આજે મારી સાથે હોસ્પિટલે આવશો ?  મારે આજે, કોઈ વિશેષ કામ ન હતું. હું તેની સાથે ગઈ. અનિષાબેન ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત અને સફળ ગાયનેક ડોક્ટર છે. તેમની પ્રેક્ટિસ જોરદાર ચાલે અને અપોઈન્ટમેન્ટ વગર કન્સલ્ટિંગ માટે, વારો આવે જ નહિ. વળી, કોઈની લાગવગ કે ઓળખાણ ચલાવે નહિ, બધા જ પેશન્ટને એ એકસરખા વ્યવસ્થિત રીતે તપાસે. દર્દીનું  નામ લખાવ્યા પ્રમાણે, સમય આપવામાં આવે ત્યારે જ, ડોક્ટર પાસે  જવા મળે, એ એમનો કડક નિયમ હતો. જલ્પાનો વારો આવતાં અમે અંદર ગયાં.

ડોક્ટર અનિષા મેડમ, કન્સલ્ટિંગ રૂમમાં, સામે જ બેઠાં હતાં. એમણે અમારી સામે જોયું, તેના ચહેરા ઉપર ગજબની ગંભીરતા હતી. ડોક્ટરનો શ્વેત હંસ જેવો ડ્રેસ અને ગળામાં સ્ટેથોસ્કોપ ! પાણીદાર આંખો, તાજગીસભર ચહેરો … ખૂબ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ !

ડોક્ટર મેડમની બાજુમાં, બે આસિસ્ટન્ટ બેઠી હતી. ડોક્ટર મેડમે, ફોર્મલ પૂછતાછ કરી. જલ્પા અને ડોક્ટર મેડમ અંદર ચેક-અપ માટે ગયાં, ત્યારે પેલી, જે કંઈક લખવાનું કામ કરતી હતી, તે બન્ને અંદરોઅંદર વાતો કરતી હતી, “મેડમ કેટલું ઓછું બોલે છે ?”

બીજી: “કંઈ પૂછવું હોય તો પણ ડર લાગે ! સાવ જરૂર પૂરતું જ બોલે આડી-અવળી વાત જ નહીં, ને આમ પણ, જરૂર પૂરતુંય બોલતાં નથી, એવું લાગે છે !!”

પેલી: “જોરદાર પર્સનાલિટી છે મેડમની !”

ચેક અપ કરીને મેડમ બહાર આવી ગયા. બંને છોકરીઓને જરૂરી મેડિસિન જણાવી, પ્રિસ્કિપ્શન લખવા લાગ્યાં. જલ્પા હજુ બહાર આવે તે પહેલાં, લઘરવઘર જેવા એક બેન કન્સલ્ટિંગ રૂમમાં ધસી આવ્યાં…!

….પાછળ રિસેપ્શનિસ્ટ હતી..! અને કહેતી હતી, “એ. માસી..  ઊભાં રહો ! ઊભાં રહો !  અંદર ના જાઓ ! વારો આવે એ પ્રમાણે જ આવવાનું છે ! ચાલો ચાલો…!”

તે આવનાર બેન તો, એનો હાથ છોડાવતા બોલ્યા, “એ વારા વાળી ! છોડ મને !”
અમે બધાએ જોયું તો, “સાવ લઘરવઘર લાગતાં એ બેન અને પાછળ પેલાં રિસેપ્શનિસ્ટ !

રિસેપ્સનીસ્ટ હવે આગળ કંઈ બોલે તે પહેલાં તો,  મેડમ એમના સામે જોઈ બોલી ઊઠ્યાં, “આવો આવો.. આવો આવો !” અને મેડમ ઊભાં થઈ ગયાં !

જલ્પાનું પ્રિસ્કિપ્શન હજુ તેમની પાસે જ હોવાથી અમે સામે બેઠાં રહ્યાં !

પેલાં લઘરવઘર બેન, ડોક્ટર મેડમની બાજુમાં ધસી આવ્યાં અને મેડમે તેમને પોતાની બાજુમાં બેસાડ્યાં ! તે  બેન કહેવા લાગ્યા, “મને કેટલા દિ’થી નીંદર આવતી નથી તું કંઈક કર ! જોઈ લે ! આયાં થોડું થોડુંદુખે ય સે !”

ડોક્ટર અનિષા મેડમ, એમને તપાસીને, પેલી આસિસ્ટન્ટને દવા લખાવી. તો પેલી છોકરીએ એ વિચિત્ર કેસ (!!) ને પૂછ્યું, “બેન તમારું નામ શું ?”

  • તે બેન બોલ્યા, ” આયશા બાનું…”
  • “તમારા પતિનું નામ ?”
  •  તે વિચિત્ર કેસ કંઈ ન બોલ્યા,  ફરીથી પ્રેક્ટિશનર બોલી, “તમારા પતિનું નામ લખાવો !”
  • ત્યારે, આયેશબાનું શરમાઈ ગયાં !
  • એમણે, ડોક્ટર મેડમને કહ્યું, “તું જ લખાવ ને !” અને પછી, નવોઢાની શરમ જેવા શેરડા પડ્યા !
  • ડોક્ટર મેડમ બોલ્યા, “લખો, કાસમ ખાન !”
  • હું અને જલ્પા તથા પેલી બન્ને છોકરીઓ એકબીજાં સામે જોઈને મલક્યાં.  કે, આ તો જો !  કેમ જાણે ડોક્ટર મેડમની ફ્રેન્ડ ન હોય !
  • પેલી પ્રેક્ટિસનરે ફોર્મલી એ પેપ માં લખવા માટે આગળ પૂછ્યું, “તમારી ઉંમર ?”
  • તે બેન ડોક્ટરને કહેવા લાગી, “એય ઉંમર લખાવ !”
  • ડોક્ટર કહે, “લખો 55 વર્ષ.”

ત્યારે આયશાબાનુંએ વિરોધ નોંધાવ્યો, “ના, ના !  મારા આટલા બધા વરહ હોય કાંઈ ?”

ડોક્ટરે, એની સામે એની ભાષામાં વાત કરતા કહ્યું, “તમારી મોટી દીકરી કુલસુમ, તમારી દીકરીના લગ્ન થઈ ગયા અને એનેય ડીલેવરી થઈ ગઈ ને ? અને લગ્ન વખતે તમે વીસ વર્ષના અને એના લગ્ન વખતે એ બાવીસ વર્ષની હોય અને બીજા ત્રણ… એમ સમજો ને કે… અંદાજે, પીસ્તાલીસ, છેતાલીસ વર્ષ થયા હોય !”

આયેશાબાનું એ તો તરત જ નન્નો ભણ્યો, “તું તો મને જલદીથી બુઢી કરી દઈશ !”

અમે ચારે એકબીજા સામે જોઈને હસી રહ્યા !! પણ, મેડમે તો એની સામે હસીને પૂછ્યું, ” તો કેટલા વરસ લખાવું બોલો ?”

મારી શાદી વખતે હું, અઢારની અને વીસમેં વર્ષે મારી છોરી આવી અને તેને મેં અઢારની થઈ ત્યારે શાદી કરી અને તેના નિકાહને, ઢાઈ સાલ હુએ !”

  • આણે તો કથા માંડી…

મોડું થતું હતું બધાને અને હજુ તો બહાર દર્દીઓના આખો રૂમ ભર્યો હતો અને આણે તો લપ કરી…!

વળી, ડોક્ટર બેનને તો ક્યારેય કોઈ સાથે હસીને વાત કરતાં પણ જોયા નહોતાં અને આ તો “ગળે પડું” હોય તેવું જ લાગતું હતું અને કોઈની સાથે વાત ન કરતાં ડોક્ટર મેડમ કેવાં ધીરજથી અને હસીને આ ‘બોરિંગ’ના જવાબ આપતાં હતાં !

ડોક્ટરની સામે રીતસરનો દાખલો માંડ્યો અને સરવાળો કર્યો, પછી શાંતિથી, મલકતાં મલકતાં, મેડમ, આશરે ઉંમર લખાવી અને બાળકને સમજાવતાં હોય તેમ એને સમજાવતાં ડોક્ટર મેડમ બોલ્યા, “મેડિકલવાળાને આ કાગળ આપજો એટલે તમારી પાસેથી પૈસા નહિ લે, તમને દવા આપશે. તમે નિયમિત દવા લેજો અને આવતા અઠવાડિયે મને ફરી પાછા બતાવી જાજો.”

“ભલે !” કહીને એ બેન, ફિઝનું કાંઈ પૂછ્યા વગર ઊભાં થઈ ગયાં અને જતાં જતાં કહે, “તારે આ બહાર બેઠી છે ને ! એને કહી દેજે, હવે હું આવું ત્યારે મને હેરાન ના કરે ! નહિતર, હું તારે દવાખાને નહિ આવું હાં !”

મેડમે કહ્યું, “હું કડક સૂચના આપી દઉં છું, એ હવે પછી તમને ક્યારેય નહીં રોકે ! અને, ન આવો તો કેમ ચાલે, તમારે તો અહીં જ આવવાનું છે, નહીંતો મારે બધા પેશન્ટ છોડીને, તમારે ત્યાં આવવું પડશે ! બરાબર ને !”

ડોક્ટર મેડમ ઊભાં થઈ તેમને દરવાજા સુધી મૂકી આવ્યાં. અમે ચારે ય  અવાચક થઈ જોઈ રહ્યાં ! તે પછી ડોક્ટર મેડમે,  જલ્પાને જરૂરી સૂચના આપી અને અમે તેમની ફી ચૂકવી બહાર આવ્યાં.

બહાર આવીને, અમે બન્ને પેલાં બેન વિશે વાત કર્યા વગર ન રહી શક્યા ! એ ડૉકટર પ્રતિષ્ઠિત અને પેલી બાઈ ! કેવી લાગતી હતી કે સાવ વિચિત્ર મગજની હતી ? જલ્પાએ કહ્યું,  ડૉકટર, આવા લોકોને જવાબ કેમ આપતા હશે ?  હશે ! આપણે શું જવા દો ને !” એમ કહી અમે વાત પૂરી કરી.

રમેશ જ્યારે ફ્રી હોય ત્યારે અમે સાંજનું જમવાનું પતાવી ઘણીવાર ચાલવા નીકળીએ અને થોડીવાર અમારા ઘરની પાસે એક સર્કલ છે ત્યાં બેસીએ, આજે પણ અમે નીકળ્યાં અને ચાલતાં ચાલતાં ત્યાં પહોંચ્યાં કે મારું ધ્યાન ગયું, ડોક્ટર અનિષા મેડમ અને તેમના પતિ પણ વૉકિંગ કરતાં આગળ ચાલ્યાં અને સર્કલ પાસે બેઠા અમે પણ ત્યાં ગયાં. રમેશ અને ડોક્ટર મેડમના પતિ, એકબીજાના પરિચિત હતા. તેઓ બંને વાતોએ વળગ્યા. ને… મેં, “મેડમ !  કેમ છો ?” કર્યું એમણે ખાલી માથું હલાવ્યું ! તે મને ઓળખી ગયાં હતાં. તે થોડાં ખસ્યાં, ને હું, તેમની બાજુમાં જ બેસી ગઈ. મને સવારની વાત યાદ આવી. મારાથી પૂછ્યા વગર ન રહેવાયું !

“આજે સવારે, પેલા બેન આવ્યા હતા તે કોણ હતા ? મને લાગે છે કે તમારે અને એને કોઈ એવો ઘરેલું સંબંધ હોય તેવું લાગતું હતું કે તમારી સાથે એવા હકથી વાત કરતાં હતાં અને કેવા અધિકાર જતાવતાં હતાં?”

  • ડોક્ટર અનીષાબેન બોલ્યા, “બેન સાચી વાત છે. એ તમને નહિ સમજાય.”
  •  મેં કહ્યું, “હું સમજવાનો પ્રયત્ન કરીશ કહો તો ખરા !”
  • ડોક્ટર મેડમ કહે, “આ સબંધ એક ઋણાનુબંધ છે !”

“મને મારા પિતાજીનો ચહેરો પણ યાદ નથી એવડી ઉંમરે, જ મને અને મારી માને છોડીને એમણે બીજાં લગ્ન કરી લીધાં હતાં. એનું કારણ એમણે એ આપ્યું હતું કે મારી મમ્મી ભણેલી ન હતી. આર્થિક સ્થિતિ કંઈ ખાસ હતી નહિ, રહેવા માટે નાનકડું મકાન હતું. પણ કમાણીનું સાધન કશું જ નહીં. ત્યારે મારી મા, આજુબાજુના લોકોના ઘરના કચરા-પોતા વાસણ, કપડાં, એવાં કામ કરી અને અમારા બેયનું પૂરું પાડતી. મેં પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂરું કર્યું. ભણવામાં પહેલેથી જ હું હોશિયાર હતી પણ, મારી માએ એકવાર મને કહ્યું, “આપણને ભણવાનું પોસાશે નહીં. તું પણ મને મારા કામમાં ટેકો કરાવ તો મોટી થઈ તને પરણાવી દઉં ત્યારે મને શાંતિ !”

ત્યારે અમારી બાજુમાં એક મુસ્લિમ બાનું રહેતાં હતાં. એ આ “આયેશામાસી”  તે મારા મમ્મીને કહેતાં, “આપણે તો ઢસરડા કરીને આપણી જિંદગી જેમતેમ ગુજારીએ છીએ પણ, હવે આપણે આપણી દીકરીઓને પણ આ જ કરાવવું છે ? તારી અનિષા, ભણવામાં હોશિયાર છે તો તેને ભણાવ !”

મારી મમ્મી કહેતી, “ભણવાનો ખર્ચ કેટલો આવે ? કેવી રીતે મને પોષાય ?”

“પૈસાની ચિંતા ના કર ! તું ભણાવવાની ના ન પાડજે !” અને મને રોજ કહેતાં, “અનિ,  મોટી મેડમ બનજે ! હું બેઠી છું, તું ફી અને ચોપડાની ફિકર ના કરજે !”

સગાબાપે છોડી દીધાં, મામા – મોસાળ અને કાકા – કુટુંબે મોં ફેરવી દીધાં ! પૈસા વગર સમાજમાં પણ કોઈ સંબંધ ન રાખે, એવા સમયમાં આ તો સગાં તો નહીં, પણ, એક નાતના કે એક કોમના ય નથી !  તમને નામથી જ ખબર પડી ગઈ હશે કે અમે હિન્દુ અને એ મુસ્લિમ તોય સગાંને વિસારે પાડી દે તેમ અમારી પડખે ઊભાં રહ્યાં.

મને નાનપણથી એક જ લગની હતી કે મારે ભણવું છે. એવામાં મારી મમ્મી બીમાર રહેવા લાગ્યાં. અમે ડોક્ટર પાસે જતા ત્યારે ડોક્ટરની ફીના, દવાના પૈસા, માંડ માંડ આપી શકતાં. ત્યારે જ મેં મનમાં ગાંઠ વાળી કે મારે મોટા થઈને ડોક્ટર બનવું છે !”

પરીક્ષાની ફી માટે ઘણીવાર આયશામાસી પૈસા આપતાં. એમાંય વળી હું જ્યારે મેડિકલ કોલેજમાં હતી ત્યારે મારી મા મને કહેતા કે બેટા તું બધું ભૂલી જજે, પણ કદી આયશામાસીને ભૂલતી નહીં.”

મેં કહ્યું, “મને ખબર જ છે આપણાં ઉપર ઘણાં ઉપકાર છે. મારી ફી ચૂકવવા પણ એમણે રૂપિયા આપ્યા છે.” ત્યારે, માએ ખુલાસો કર્યો, “એ આયશામાસી ઘણીવાર તો તારી ફીના પૈસા ભેગા કરવા માટે જમી નથી. ત્યારે ત્રણ-ત્રણ ચાર-ચાર દિવસ વગર રોજા એ રોજા કર્યા છે ! ભગવાન ! હું કેવી રીતે એમનું ઋણ અદા કરી શકું ?  કદાચ કોઈ  જન્મનું “ઋણાનુબંધ” હશે ! તો જ આટલાં પોતીકાં બન્યાં અને એકમેકના જીવ મળી ગયા છે !”

હું આઈશામાસીને ભેટી પડી. મારી આંખમાં આંસુ આવી ગયાં. હું તેમને કહેતી, “માસી, હું તમારા ઉપકારનો બદલો તો ક્યારેય ચૂકવી નહિ શકું !”

તે કહેવા લાગ્યા, “અનિ, ડોક્ટર મેડમ બની મને ભૂલી ના જાતી હોં !” ત્યારે હુ કહેતી, “આયશામાસી ! હું બધું ભૂલી જઈશ. પણ, હું તમને ક્યારેય નહીં ભૂલું.” ડોક્ટર થયા પછી, મારાં લગ્ન થયાં. હું ખૂબ સુખી છું. આયેશામાસીની દીકરી સાસરે છે, દીકરાની વહુ આવી ગઈ છે. એમને હું કાંઈ મદદ કરવા ઈચ્છું, તો તેઓ એમ કહી મને ચૂપ કરાવી દે છે કે, “કેમ તારે ઋણાનુબંધ પૂરા કરી લેવા છે ? મારું અને મારાં સબંધનું ઋણ ચૂકવાઈ જતું હોય તો ચૂકવી દે !”

ત્યારે હું ચૂપ થઈ જાવ છું તેમનાં મારી ઉપર ઘણા બધા ઉપકાર છે પણ, તે બધા અકબંધ રહ્યા છે. હું તેમના માટે કંઈક કરી છૂટવાની તક શોધું છું તેઓ મોકો આપતા નથી. આજે સવારે તેઓ મારી પાસે આવ્યાં ત્યારે મને ખુબ ખુશી થઈ. હું તેમના માટે કંઈ પણ કરું તે ઓછું જ છે. મારા જીવનમાં એ પ્રેરક બળ બન્યાં છે !”

ડોક્ટર અનિષા મેડમે તેમની વાત પૂરી કરી. તેમની આંખોમાં ભીનાશ આવી ગઈ હતી. અવાજ પણ તેમનો લાગણીથી ભીનો થઈ ગયો હતો. અને મારી આંખો પણ, કોરી કેમ રહી શકે ? મેડમ તેમની વાત પૂરી કરી ત્યારે જ રમેશ અમારા તરફ આવી બોલ્યા,  “ચાલો, ઘરે જવું છે કે અહીં સવાર કરવી છે !”

હું ઊભી થઈ અને તેઓ પણ તેમના પતિ સાથે અમને આવજો કહી, ચાલતાં થયાં.

રસ્તે ચાલતા ચાલતા હું પણ વિચારતી હતી કે સંસારના, સ્વાર્થી સંબંધોના આટાપાટામાં, નાત જાત કે ધર્મથી પરે, કોઈપણ જાતના સ્વાર્થ વગર આ તે કેવો પવિત્ર “ઋણાનુબંધ” ?

 

લેખક : દક્ષારમેશ “લાગણી”

ખરેખર અમુક લોકોનું ઋણ આપણે ક્યારેય નથી ચૂકવી શકતાં.

Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Pin on Pinterest0Share on Google+0

Comments

comments


4,214 views

facebook share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


− 7 = 1

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>